MC34063 Hesaplama: Step-Down Devre ve Bobin Hesabı

Devre Tasarımı ve Uygulama Notları İleri 10 dk okuma Yayın:
MC34063 hesaplama: 12 V'tan 5 V'a step-down (buck) tasarımı kapak görseli

MC34063 hesaplama dokuz adımdan oluşur ve hepsi datasheet’teki tek bir formül tablosundan çıkar: önce ton/toff oranı, sonra periyot, zamanlama kondansatörü CT, tepe akımı Ipk, akım algılama direnci Rsc, bobin L(min) ve çıkış kondansatörü CO. Bu yazıda 12 V’tan 5 V / 500 mA veren bir step-down (buck) dönüştürücüyü baştan sona hesaplıyoruz. Sonuç: CT = 470 pF, Rsc = 0,27 Ω, L = 68 µH, CO = 220 µF, R1 = 1,2 kΩ, R2 = 3,6 kΩ. Her değerin hangi formülden, hangi varsayımla geldiğini ve toleransların hesabı nerede bozduğunu aşağıda bulacaksınız.

MC34063 nedir, nasıl çalışır?

MC34063A, DC-DC dönüştürücü için gereken blokları tek kılıfta toplayan bir anahtarlamalı regülatör kontrol entegresidir. İçinde 1,25 V referans, bir karşılaştırıcı, akım sınırlamalı osilatör, sürücü ve 1,5 A’e kadar akım taşıyan çıkış transistörü bulunur. Aynı entegre ile step-down (buck), step-up (boost) ve gerilim evirici (inverting) devre kurulur; giriş aralığı 3 V ile 40 V arasıdır.

Çalışma biçimi sabit frekanslı PWM değildir. Osilatör, 3 numaralı bacaktaki CT kondansatörünü sabit akımla doldurup boşaltır. Dolma süresi anahtarın bir çevrimde iletimde kalabileceği en uzun süredir (ton), boşalma süresi ise en kısa kesim süresidir. Karşılaştırıcı 5 numaralı bacaktaki gerilimi 1,25 V ile kıyaslar: çıkış düşükse anahtarın o çevrimde iletime geçmesine izin verir, çıkış yeterliyse çevrimi atlar. Regülasyon çevrim atlayarak sağlanır. Formül tablosundaki toff bu yüzden osilatörün boşalma süresinden uzundur: tasarım yönteminin tam yükte varsaydığı ortalama kesim süresidir.

Akım sınırı da osilatör üzerinden çalışır. VCC ile 7 numaralı bacak arasına konan Rsc direncinde düşen gerilim yaklaşık 300 mV’a ulaştığında CT ek akımla hızla dolar ve ton erken biter.

MC34063A DIP-8 ve SOIC-8 kılıf üstten görünüş bacak bağlantıları: 1 anahtar kolektörü, 2 anahtar emiteri, 3 zamanlama kondansatörü, 4 GND, 5 karşılaştırıcı girişi, 6 VCC, 7 Ipk algılama, 8 sürücü kolektörü
MC34063A bacak bağlantıları (üstten görünüş). PDIP-8 ve SOIC-8 kılıflarda sıralama aynıdır.

Hesaba giren datasheet değerleri

Aşağıdaki değerler onsemi MC34063A datasheet’inden alınmıştır. Tasarımda tipik değerle hesap yapıp minimum ve maksimumla kontrol etmek gerekir.

Parametre Koşul Min Tipik Maks
Besleme gerilimi VCC Çalışma aralığı; 40 V aynı zamanda mutlak maksimum 3 V 40 V
Anahtar akımı ISW Mutlak maksimum 1,5 A
Karşılaştırıcı eşiği Vth TA = 25 °C 1,225 V 1,25 V 1,275 V
Osilatör frekansı CT = 1 nF, 25 °C 24 kHz 33 kHz 42 kHz
CT şarj akımı 25 °C 24 µA 35 µA 42 µA
CT deşarj akımı 25 °C 140 µA 220 µA 260 µA
Deşarj/şarj akım oranı 25 °C 5,2 6,5 7,5
Akım sınırı algılama gerilimi 25 °C 250 mV 300 mV 350 mV
Anahtar doyma gerilimi Darlington bağlantı, 1 A 1,0 V 1,3 V
Besleme akımı ICC CT = 1 nF 4 mA
Isıl direnç RθJA PDIP-8 / SOIC-8 115 / 160 °C/W
Ortam sıcaklığı (MC34063A) 0 °C 70 °C

Tasarım hedefi ve iki varsayım

Örnek tasarımın girdileri şunlardır: nominal giriş 12 V, en düşük giriş Vin(min) = 10 V, çıkış 5 V, en yüksek yük akımı 500 mA, seçilen en düşük anahtarlama frekansı 50 kHz, hedef çıkış dalgalılığı 50 mV tepeden tepeye. 50 kHz burada bir tasarım girdisidir: tam yükte ve en düşük girişte hedeflenen en düşük anahtarlama frekansı. Osilatörün serbest frekansını yalnızca CT belirler ve entegrenin üst sınırı 100 kHz’dir.

Formüllerde iki gerilim düşümü geçer ve ikisini de tasarımcı seçer:

  • Vsat (anahtar doyma gerilimi): Elektriksel karakteristik tablosundaki 1,0 V tipik değer, kolektörden ölçülen Darlington bağlantı içindir. Buck devresinde anahtar emiter çıkışlı çalışır ve datasheet’in emiter izleyici eğrisi (Şekil 5) 1 A’de yaklaşık 1,6 V gösterir. Bu yazıda grafikten okunan yaklaşık 1,6 V’u kullanıyor, bobin değerini ayrıca 1,0 V ile de kontrol ediyoruz.
  • VF (diyot ileri gerilimi): Schottky diyot olarak 1N5819 seçildi. Datasheet’i 1 A’de en fazla 0,6 V ileri gerilim ve 40 V ters gerilim verir. Hesapta VF = 0,6 V alındı.

MC34063 step-down hesabı: adım adım

Formüller datasheet’teki tasarım formülleri tablosunun step-down sütunundandır.

  1. ton/toff oranı: (Vout + VF) / (Vin(min) − Vsat − Vout) = (5 + 0,6) / (10 − 1,6 − 5) = 5,6 / 3,4 ≈ 1,65
  2. Periyot: ton + toff = 1/f = 1 / 50 kHz = 20 µs
  3. toff: (ton + toff) / (ton/toff + 1) = 20 µs / 2,65 ≈ 7,56 µs
  4. ton: 20 µs − 7,56 µs = 12,44 µs
  5. Zamanlama kondansatörü: CT = 4,0 × 10−5 × ton = 4,0 × 10−5 × 12,44 × 10−6 ≈ 498 pF. Standart değer: 470 pF. Bu değerle ton yaklaşık 11,75 µs olur; sonraki adımlar 12,44 µs ile sürdürüldü, fark bobin hesabında güvenli yöndedir.
  6. Anahtar tepe akımı: Ipk = 2 × Iout(max) = 2 × 0,5 A = 1,0 A
  7. Akım algılama direnci: Rsc = 0,3 / Ipk = 0,3 / 1,0 = 0,3 Ω
  8. En küçük bobin: L(min) = (Vin(min) − Vsat − Vout) / Ipk × ton(max) = (3,4 V / 1,0 A) × 12,44 µs ≈ 42 µH
  9. Çıkış kondansatörü: CO = Ipk × (ton + toff) / (8 × Vripple) = 1,0 A × 20 µs / (8 × 0,05 V) = 50 µF

Çıkış gerilimi ayrı bir formülle ayarlanır: Vout = 1,25 × (1 + R2/R1). 5 V için R2/R1 = 3 gerekir; R1 = 1,2 kΩ ve R2 = 3,6 kΩ tam 5,0 V verir. R1, 5 numaralı bacak ile GND arasına, R2 çıkış ile 5 numaralı bacak arasına bağlanır.

Hesap sonucundan standart değere

Eleman Hesaplanan Seçilen Seçim gerekçesi
CT 498 pF 470 pF En yakın standart değer
Rsc 0,3 Ω 0,27 Ω Algılama eşiğinin alt sınırı için pay
L en az 42 µH 68 µH Vsat belirsizliği ve bobin toleransı
CO en az 50 µF 220 µF, düşük ESR ESR kaynaklı dalgalılık
R1 / R2 oran 3 1,2 kΩ / 3,6 kΩ, %1 5,0 V
Diyot 1N5819 40 V, 1 A Schottky
MC34063A ile 12 V giriş, 5 V 500 mA çıkışlı step-down devre şeması: Rsc 0,27 ohm VCC ile 7, 8 ve 1 numaralı bacaklar arasında, 2 numaralı bacakta 1N5819 ve 68 µH bobin, 3 numaralı bacakta 470 pF, 5 numaralı bacakta 1,2 k ve 3,6 k gerilim bölücü
Hesaplanan değerlerle MC34063A step-down devresi. Bacak bağlantıları datasheet’teki step-down uygulamasıyla aynıdır.

Toleranslar hesabı nerede değiştirir?

Rsc ve garanti edilen çıkış akımı

Akım sınırı algılama gerilimi 25 °C’de 250 mV ile 350 mV arasında değişir. Rsc = 0,3 Ω ile tepe akım sınırı 0,83 A’e kadar inebilir; formül tablosunun Ipk = 2 × Iout varsayımıyla bu 0,42 A yük akımına karşılık gelir. 0,27 Ω seçildiğinde tablo şöyle olur:

Algılama gerilimi Tepe akım sınırı (0,27 Ω) L = L(min) varsayımıyla yük akımı (Ipk/2)
250 mV (min) 0,93 A 0,46 A
300 mV (tipik) 1,11 A 0,56 A
350 mV (maks) 1,30 A 0,65 A

Üst sınır 1,5 A’lik anahtar akımı sınırının altında kalır. Son sütun, bobin akımının her çevrimde sıfırdan tepeye çıktığı L = L(min) durumu içindir ve alt sınır olarak okunmalıdır: 68 µH ile akım dalgalanması küçüldüğünden aynı tepe sınırıyla alınabilen yük akımı daha yüksektir. Datasheet’in sıcaklık eğrisine göre algılama eşiği sıcaklık arttıkça düşer, bu yüzden pay bırakmak gerekir. Direnci küçültürken üst sınıra da bakılmalıdır: 0,24 Ω ile en yüksek sınır 1,46 A’de kalır, 0,22 Ω ile 1,59 A’e çıkar ve 1,5 A’lik anahtar akımı sınırını aşabilir. Daha fazla akım gerekiyorsa datasheet’in harici transistörlü bağlantısı kullanılır.

Bobin değeri ve doyma akımı

Vsat 1,6 V yerine tablodaki 1,0 V alınırsa aynı hesap L(min) ≈ 47 µH verir. 47 µH’lik bir bobin %20 toleransla 38 µH’ye kadar inebileceği için her iki sonucun da altında kalır. 68 µH, %20 düşük geldiğinde bile 54 µH’dir. CT şarj akımı 24–42 µA arasında değiştiği için ton da hesaplanan değerin üstüne çıkabilir; bu durumda tepe akımı Rsc üzerinden çalışan akım sınırı keser. Bobinin doyma akımı, akım sınırının üst değeri olan 1,3 A’den büyük seçilmelidir; 1,5 A ve üzeri uygun bir tercihtir.

ton/toff üst sınırı

Osilatör CT‘yi şarj ederken anahtar iletimde, deşarj ederken kesimdedir. Bu yüzden elde edilebilecek en büyük ton/toff oranı deşarj/şarj akım oranı kadardır: 25 °C’de en kötü durumda 5,2. Örnekteki 1,65 bu sınırın epey altındadır. Giriş gerilimi çıkışa yaklaştıkça oran hızla büyür; Vin(min) = 7,7 V için oran 5,1’e çıkar ve tasarım sınıra dayanır.

Çıkış gerilimi toleransı

Referans eşiği 25 °C’de 1,225–1,275 V aralığındadır, yani yalnızca entegreden gelen hata ±%2’dir: 5 V çıkış 4,90–5,10 V arasında olabilir. %1 toleranslı iki direnç buna yaklaşık ±%1,5 daha ekler. Tüm çalışma sıcaklığı aralığında eşik 1,21–1,29 V’tur. Bölücüden geçen akım yaklaşık 1 mA olduğu için karşılaştırıcının en fazla 400 nA’lik giriş akımı ihmal edilebilir.

Güç kaybı ve kılıf seçimi: DIP mi, SOIC mi?

Aşağıdaki sayılar ölçüm değil, Vin = 10 V ve 500 mA yük için yapılmış yaklaşık hesaptır. Anahtar, periyodun ton/T = 12,44/20 ≈ %62’sinde iletimdedir; ortalama anahtar akımı 0,5 A × 0,62 ≈ 0,31 A eder.

  • Anahtar kaybı: 1,6 V × 0,31 A ≈ 0,50 W
  • Entegrenin kendi tüketimi: 4 mA × 10 V = 0,04 W
  • Diyot kaybı: 0,6 V × 0,19 A ≈ 0,11 W
  • Rsc kaybı: yaklaşık 0,04 W

Toplam kayıp yaklaşık 0,7 W, çıkış gücü 2,5 W olduğundan tahmini verim %78 dolayındadır. Aynı işi lineer bir regülatör 12 V girişte (12 − 5) × 0,5 = 3,5 W ısıya çevirerek yapar; lineer tarafın ayrıntısı için 7805 ile AMS1117 farkı yazısına bakabilirsiniz.

Entegrenin içinde harcanan güç yaklaşık 0,54 W’tır (sürücü akımı hariç). Kılıfa göre jonksiyon sıcaklığı tahmini:

Kılıf RθJA Sıcaklık artışı TA = 50 °C’de TJ TA = 70 °C’de TJ
PDIP-8 (MC34063AP1G) 115 °C/W ≈ 62 °C ≈ 112 °C ≈ 132 °C
SOIC-8 (MC34063ADR2G) 160 °C/W ≈ 86 °C ≈ 136 °C ≈ 156 °C

En yüksek jonksiyon sıcaklığı 150 °C’dir. Bu yük ve giriş geriliminde DIP kılıf 70 °C ortamda sınırın altında kalır; SOIC kılıf aynı koşulda sınırı aşar. SOIC ile çalışırken yük akımını düşürmek, ortam sıcaklığını sınırlamak ya da harici transistöre geçmek gerekir.

MC34063AP1Gonsemi · EE0109087,25 TL KDV Dahil96 Stoktaİncele

MC34063ADR2Gonsemi · EE0210410,91 TL KDV Dahil857 Stoktaİncele

Sık yapılan hatalar

  • Yavaş diyot kullanmak: Diyot her çevrimde iletime girip çıkar. 1N4007 gibi yavaş bir doğrultucu burada ısınır ve verimi düşürür; Schottky ya da hızlı diyot gerekir. Diyot türlerinin farkı 1N4007, UF4007 ve 1N5819 karşılaştırmasında anlatıldı.
  • Rsc‘yi kısa devre etmek: 7 numaralı bacağı doğrudan VCC‘ye bağlamak akım sınırını devre dışı bırakır. Kısa devrede anahtar akımını sınırlayan bir şey kalmaz.
  • Bobini yalnızca endüktansına göre seçmek: Doyma akımı tepe akımın altında kalan bobin doyar, akım hızla yükselir ve akım sınırı her çevrimde devreye girer.
  • CO‘yu formüldeki değerde bırakmak: Formül kondansatörün iç direncini hesaba katmaz. Datasheet, hesaplanan değerin ESR ve kart yerleşimi nedeniyle pratikte artırılması gerektiğini belirtir. ESR’den gelen dalgalılık kabaca bobin akımı dalgalanması × ESR kadardır. 68 µH ile nominal 12 V girişte akım dalgalanması yaklaşık 0,9 A’e varabilir; 50 mV için ESR’nin 50 mΩ dolayında ya da altında olması gerekir.
  • Giriş kondansatörünü uzağa koymak: Anahtar akımı darbelidir. Giriş kondansatörü 6 numaralı bacağa ve Rsc‘ye yakın olmalıdır; datasheet örneğinde 100 µF kullanılır.
  • Dalgalılığa duyarlı yükü doğrudan beslemek: Datasheet’in 25 V’tan 5 V / 500 mA örneğinde çıkış dalgalılığı 120 mV tepeden tepeye ölçülmüş, 1 µH ve 100 µF’lık ek filtreyle 40 mV’a inmiştir.

Sık sorulan sorular

MC34063 kaç amper verir?

Dahili anahtarın akım sınırı 1,5 A tepe değerdir. Step-down bağlantıda tepe akım yük akımının iki katı alındığı için harici transistör olmadan çıkış akımı kuramsal olarak 0,75 A’i geçemez; toleranslar ve ısınma hesaba katıldığında pratik sınır bunun altındadır. Daha yüksek akım için datasheet harici NPN ya da PNP transistörlü bağlantıları gösterir.

MC34063 çıkış voltajı nasıl ayarlanır?

Çıkış gerilimi Vout = 1,25 × (1 + R2/R1) formülüyle belirlenir. R1, 5 numaralı bacak ile GND arasındaki, R2 çıkış ile 5 numaralı bacak arasındaki dirençtir. R1 = 1,2 kΩ ve R2 = 3,6 kΩ ile 5 V elde edilir.

CT kondansatörü kaç pF olmalı?

CT = 4,0 × 10−5 × ton formülüyle hesaplanır (ton saniye, CT farad). 1 nF ile osilatör frekansı 25 °C’de tipik 33 kHz’dir (24–42 kHz). Kondansatör küçüldükçe frekans artar; entegre 100 kHz’e kadar çalışır.

MC34063 ile MC33063 arasındaki fark nedir?

İkisi aynı devredir, fark çalışma sıcaklığı aralığındadır. MC34063A 0 °C ile +70 °C, MC33063A −40 °C ile +85 °C, MC33063AV ise −40 °C ile +125 °C ortam sıcaklığı için tanımlanmıştır.

MC34063 ile voltaj yükseltilir mi?

Evet. Datasheet’te 12 V’tan 28 V / 175 mA veren bir step-up ve 5 V’tan −12 V / 100 mA veren bir gerilim evirici örneği vardır. Bu bağlantılarda ton/toff, Ipk, L(min) ve CO formülleri step-down’dan farklıdır; aynı tablonun ilgili sütunu kullanılmalıdır.

Sonuç

MC34063 hesabı formül tablosunu sırayla uygulamaktan ibarettir, ancak sonucu belirleyen üç seçim tablonun dışındadır: Vsat için hangi değerin alındığı, Rsc‘nin algılama eşiğinin alt ve üst sınırına göre kontrol edilmesi ve kılıfın ısıl direnci. 12 V’tan 5 V / 500 mA örneğinde bu üç kontrol, 0,3 Ω yerine 0,27 Ω, en yakın standart değer olan 47 µH yerine 68 µH ve sıcak ortamda SOIC yerine DIP kılıf seçtirdi.

Devreyi kurmak için delikli kartta MC34063AP1G (PDIP-8), yüzey montajda MC34063ADR2G (SOIC-8) kullanılabilir. Diğer anahtarlamalı regülatör entegreleri DC-DC anahtarlamalı regülatörler kategorisindedir.

Kaynaklar

Bu yazıdaki ürünler

Devre Tasarımı ve Uygulama Notları kategorisinden