MC34063 Hesaplama: Step-Down Devre ve Bobin Hesabı

MC34063 hesaplama dokuz adımdan oluşur ve hepsi datasheet’teki tek bir formül tablosundan çıkar: önce ton/toff oranı, sonra periyot, zamanlama kondansatörü CT, tepe akımı Ipk, akım algılama direnci Rsc, bobin L(min) ve çıkış kondansatörü CO. Bu yazıda 12 V’tan 5 V / 500 mA veren bir step-down (buck) dönüştürücüyü baştan sona hesaplıyoruz. Sonuç: CT = 470 pF, Rsc = 0,27 Ω, L = 68 µH, CO = 220 µF, R1 = 1,2 kΩ, R2 = 3,6 kΩ. Her değerin hangi formülden, hangi varsayımla geldiğini ve toleransların hesabı nerede bozduğunu aşağıda bulacaksınız.
MC34063 nedir, nasıl çalışır?
MC34063A, DC-DC dönüştürücü için gereken blokları tek kılıfta toplayan bir anahtarlamalı regülatör kontrol entegresidir. İçinde 1,25 V referans, bir karşılaştırıcı, akım sınırlamalı osilatör, sürücü ve 1,5 A’e kadar akım taşıyan çıkış transistörü bulunur. Aynı entegre ile step-down (buck), step-up (boost) ve gerilim evirici (inverting) devre kurulur; giriş aralığı 3 V ile 40 V arasıdır.
Çalışma biçimi sabit frekanslı PWM değildir. Osilatör, 3 numaralı bacaktaki CT kondansatörünü sabit akımla doldurup boşaltır. Dolma süresi anahtarın bir çevrimde iletimde kalabileceği en uzun süredir (ton), boşalma süresi ise en kısa kesim süresidir. Karşılaştırıcı 5 numaralı bacaktaki gerilimi 1,25 V ile kıyaslar: çıkış düşükse anahtarın o çevrimde iletime geçmesine izin verir, çıkış yeterliyse çevrimi atlar. Regülasyon çevrim atlayarak sağlanır. Formül tablosundaki toff bu yüzden osilatörün boşalma süresinden uzundur: tasarım yönteminin tam yükte varsaydığı ortalama kesim süresidir.
Akım sınırı da osilatör üzerinden çalışır. VCC ile 7 numaralı bacak arasına konan Rsc direncinde düşen gerilim yaklaşık 300 mV’a ulaştığında CT ek akımla hızla dolar ve ton erken biter.

Hesaba giren datasheet değerleri
Aşağıdaki değerler onsemi MC34063A datasheet’inden alınmıştır. Tasarımda tipik değerle hesap yapıp minimum ve maksimumla kontrol etmek gerekir.
| Parametre | Koşul | Min | Tipik | Maks |
|---|---|---|---|---|
| Besleme gerilimi VCC | Çalışma aralığı; 40 V aynı zamanda mutlak maksimum | 3 V | 40 V | |
| Anahtar akımı ISW | Mutlak maksimum | 1,5 A | ||
| Karşılaştırıcı eşiği Vth | TA = 25 °C | 1,225 V | 1,25 V | 1,275 V |
| Osilatör frekansı | CT = 1 nF, 25 °C | 24 kHz | 33 kHz | 42 kHz |
| CT şarj akımı | 25 °C | 24 µA | 35 µA | 42 µA |
| CT deşarj akımı | 25 °C | 140 µA | 220 µA | 260 µA |
| Deşarj/şarj akım oranı | 25 °C | 5,2 | 6,5 | 7,5 |
| Akım sınırı algılama gerilimi | 25 °C | 250 mV | 300 mV | 350 mV |
| Anahtar doyma gerilimi | Darlington bağlantı, 1 A | 1,0 V | 1,3 V | |
| Besleme akımı ICC | CT = 1 nF | 4 mA | ||
| Isıl direnç RθJA | PDIP-8 / SOIC-8 | 115 / 160 °C/W | ||
| Ortam sıcaklığı (MC34063A) | 0 °C | 70 °C |
Tasarım hedefi ve iki varsayım
Örnek tasarımın girdileri şunlardır: nominal giriş 12 V, en düşük giriş Vin(min) = 10 V, çıkış 5 V, en yüksek yük akımı 500 mA, seçilen en düşük anahtarlama frekansı 50 kHz, hedef çıkış dalgalılığı 50 mV tepeden tepeye. 50 kHz burada bir tasarım girdisidir: tam yükte ve en düşük girişte hedeflenen en düşük anahtarlama frekansı. Osilatörün serbest frekansını yalnızca CT belirler ve entegrenin üst sınırı 100 kHz’dir.
Formüllerde iki gerilim düşümü geçer ve ikisini de tasarımcı seçer:
- Vsat (anahtar doyma gerilimi): Elektriksel karakteristik tablosundaki 1,0 V tipik değer, kolektörden ölçülen Darlington bağlantı içindir. Buck devresinde anahtar emiter çıkışlı çalışır ve datasheet’in emiter izleyici eğrisi (Şekil 5) 1 A’de yaklaşık 1,6 V gösterir. Bu yazıda grafikten okunan yaklaşık 1,6 V’u kullanıyor, bobin değerini ayrıca 1,0 V ile de kontrol ediyoruz.
- VF (diyot ileri gerilimi): Schottky diyot olarak 1N5819 seçildi. Datasheet’i 1 A’de en fazla 0,6 V ileri gerilim ve 40 V ters gerilim verir. Hesapta VF = 0,6 V alındı.
MC34063 step-down hesabı: adım adım
Formüller datasheet’teki tasarım formülleri tablosunun step-down sütunundandır.
- ton/toff oranı: (Vout + VF) / (Vin(min) − Vsat − Vout) = (5 + 0,6) / (10 − 1,6 − 5) = 5,6 / 3,4 ≈ 1,65
- Periyot: ton + toff = 1/f = 1 / 50 kHz = 20 µs
- toff: (ton + toff) / (ton/toff + 1) = 20 µs / 2,65 ≈ 7,56 µs
- ton: 20 µs − 7,56 µs = 12,44 µs
- Zamanlama kondansatörü: CT = 4,0 × 10−5 × ton = 4,0 × 10−5 × 12,44 × 10−6 ≈ 498 pF. Standart değer: 470 pF. Bu değerle ton yaklaşık 11,75 µs olur; sonraki adımlar 12,44 µs ile sürdürüldü, fark bobin hesabında güvenli yöndedir.
- Anahtar tepe akımı: Ipk = 2 × Iout(max) = 2 × 0,5 A = 1,0 A
- Akım algılama direnci: Rsc = 0,3 / Ipk = 0,3 / 1,0 = 0,3 Ω
- En küçük bobin: L(min) = (Vin(min) − Vsat − Vout) / Ipk × ton(max) = (3,4 V / 1,0 A) × 12,44 µs ≈ 42 µH
- Çıkış kondansatörü: CO = Ipk × (ton + toff) / (8 × Vripple) = 1,0 A × 20 µs / (8 × 0,05 V) = 50 µF
Çıkış gerilimi ayrı bir formülle ayarlanır: Vout = 1,25 × (1 + R2/R1). 5 V için R2/R1 = 3 gerekir; R1 = 1,2 kΩ ve R2 = 3,6 kΩ tam 5,0 V verir. R1, 5 numaralı bacak ile GND arasına, R2 çıkış ile 5 numaralı bacak arasına bağlanır.
Hesap sonucundan standart değere
| Eleman | Hesaplanan | Seçilen | Seçim gerekçesi |
|---|---|---|---|
| CT | 498 pF | 470 pF | En yakın standart değer |
| Rsc | 0,3 Ω | 0,27 Ω | Algılama eşiğinin alt sınırı için pay |
| L | en az 42 µH | 68 µH | Vsat belirsizliği ve bobin toleransı |
| CO | en az 50 µF | 220 µF, düşük ESR | ESR kaynaklı dalgalılık |
| R1 / R2 | oran 3 | 1,2 kΩ / 3,6 kΩ, %1 | 5,0 V |
| Diyot | 1N5819 | 40 V, 1 A Schottky |

Toleranslar hesabı nerede değiştirir?
Rsc ve garanti edilen çıkış akımı
Akım sınırı algılama gerilimi 25 °C’de 250 mV ile 350 mV arasında değişir. Rsc = 0,3 Ω ile tepe akım sınırı 0,83 A’e kadar inebilir; formül tablosunun Ipk = 2 × Iout varsayımıyla bu 0,42 A yük akımına karşılık gelir. 0,27 Ω seçildiğinde tablo şöyle olur:
| Algılama gerilimi | Tepe akım sınırı (0,27 Ω) | L = L(min) varsayımıyla yük akımı (Ipk/2) |
|---|---|---|
| 250 mV (min) | 0,93 A | 0,46 A |
| 300 mV (tipik) | 1,11 A | 0,56 A |
| 350 mV (maks) | 1,30 A | 0,65 A |
Üst sınır 1,5 A’lik anahtar akımı sınırının altında kalır. Son sütun, bobin akımının her çevrimde sıfırdan tepeye çıktığı L = L(min) durumu içindir ve alt sınır olarak okunmalıdır: 68 µH ile akım dalgalanması küçüldüğünden aynı tepe sınırıyla alınabilen yük akımı daha yüksektir. Datasheet’in sıcaklık eğrisine göre algılama eşiği sıcaklık arttıkça düşer, bu yüzden pay bırakmak gerekir. Direnci küçültürken üst sınıra da bakılmalıdır: 0,24 Ω ile en yüksek sınır 1,46 A’de kalır, 0,22 Ω ile 1,59 A’e çıkar ve 1,5 A’lik anahtar akımı sınırını aşabilir. Daha fazla akım gerekiyorsa datasheet’in harici transistörlü bağlantısı kullanılır.
Bobin değeri ve doyma akımı
Vsat 1,6 V yerine tablodaki 1,0 V alınırsa aynı hesap L(min) ≈ 47 µH verir. 47 µH’lik bir bobin %20 toleransla 38 µH’ye kadar inebileceği için her iki sonucun da altında kalır. 68 µH, %20 düşük geldiğinde bile 54 µH’dir. CT şarj akımı 24–42 µA arasında değiştiği için ton da hesaplanan değerin üstüne çıkabilir; bu durumda tepe akımı Rsc üzerinden çalışan akım sınırı keser. Bobinin doyma akımı, akım sınırının üst değeri olan 1,3 A’den büyük seçilmelidir; 1,5 A ve üzeri uygun bir tercihtir.
ton/toff üst sınırı
Osilatör CT‘yi şarj ederken anahtar iletimde, deşarj ederken kesimdedir. Bu yüzden elde edilebilecek en büyük ton/toff oranı deşarj/şarj akım oranı kadardır: 25 °C’de en kötü durumda 5,2. Örnekteki 1,65 bu sınırın epey altındadır. Giriş gerilimi çıkışa yaklaştıkça oran hızla büyür; Vin(min) = 7,7 V için oran 5,1’e çıkar ve tasarım sınıra dayanır.
Çıkış gerilimi toleransı
Referans eşiği 25 °C’de 1,225–1,275 V aralığındadır, yani yalnızca entegreden gelen hata ±%2’dir: 5 V çıkış 4,90–5,10 V arasında olabilir. %1 toleranslı iki direnç buna yaklaşık ±%1,5 daha ekler. Tüm çalışma sıcaklığı aralığında eşik 1,21–1,29 V’tur. Bölücüden geçen akım yaklaşık 1 mA olduğu için karşılaştırıcının en fazla 400 nA’lik giriş akımı ihmal edilebilir.
Güç kaybı ve kılıf seçimi: DIP mi, SOIC mi?
Aşağıdaki sayılar ölçüm değil, Vin = 10 V ve 500 mA yük için yapılmış yaklaşık hesaptır. Anahtar, periyodun ton/T = 12,44/20 ≈ %62’sinde iletimdedir; ortalama anahtar akımı 0,5 A × 0,62 ≈ 0,31 A eder.
- Anahtar kaybı: 1,6 V × 0,31 A ≈ 0,50 W
- Entegrenin kendi tüketimi: 4 mA × 10 V = 0,04 W
- Diyot kaybı: 0,6 V × 0,19 A ≈ 0,11 W
- Rsc kaybı: yaklaşık 0,04 W
Toplam kayıp yaklaşık 0,7 W, çıkış gücü 2,5 W olduğundan tahmini verim %78 dolayındadır. Aynı işi lineer bir regülatör 12 V girişte (12 − 5) × 0,5 = 3,5 W ısıya çevirerek yapar; lineer tarafın ayrıntısı için 7805 ile AMS1117 farkı yazısına bakabilirsiniz.
Entegrenin içinde harcanan güç yaklaşık 0,54 W’tır (sürücü akımı hariç). Kılıfa göre jonksiyon sıcaklığı tahmini:
| Kılıf | RθJA | Sıcaklık artışı | TA = 50 °C’de TJ | TA = 70 °C’de TJ |
|---|---|---|---|---|
| PDIP-8 (MC34063AP1G) | 115 °C/W | ≈ 62 °C | ≈ 112 °C | ≈ 132 °C |
| SOIC-8 (MC34063ADR2G) | 160 °C/W | ≈ 86 °C | ≈ 136 °C | ≈ 156 °C |
En yüksek jonksiyon sıcaklığı 150 °C’dir. Bu yük ve giriş geriliminde DIP kılıf 70 °C ortamda sınırın altında kalır; SOIC kılıf aynı koşulda sınırı aşar. SOIC ile çalışırken yük akımını düşürmek, ortam sıcaklığını sınırlamak ya da harici transistöre geçmek gerekir.
Sık yapılan hatalar
- Yavaş diyot kullanmak: Diyot her çevrimde iletime girip çıkar. 1N4007 gibi yavaş bir doğrultucu burada ısınır ve verimi düşürür; Schottky ya da hızlı diyot gerekir. Diyot türlerinin farkı 1N4007, UF4007 ve 1N5819 karşılaştırmasında anlatıldı.
- Rsc‘yi kısa devre etmek: 7 numaralı bacağı doğrudan VCC‘ye bağlamak akım sınırını devre dışı bırakır. Kısa devrede anahtar akımını sınırlayan bir şey kalmaz.
- Bobini yalnızca endüktansına göre seçmek: Doyma akımı tepe akımın altında kalan bobin doyar, akım hızla yükselir ve akım sınırı her çevrimde devreye girer.
- CO‘yu formüldeki değerde bırakmak: Formül kondansatörün iç direncini hesaba katmaz. Datasheet, hesaplanan değerin ESR ve kart yerleşimi nedeniyle pratikte artırılması gerektiğini belirtir. ESR’den gelen dalgalılık kabaca bobin akımı dalgalanması × ESR kadardır. 68 µH ile nominal 12 V girişte akım dalgalanması yaklaşık 0,9 A’e varabilir; 50 mV için ESR’nin 50 mΩ dolayında ya da altında olması gerekir.
- Giriş kondansatörünü uzağa koymak: Anahtar akımı darbelidir. Giriş kondansatörü 6 numaralı bacağa ve Rsc‘ye yakın olmalıdır; datasheet örneğinde 100 µF kullanılır.
- Dalgalılığa duyarlı yükü doğrudan beslemek: Datasheet’in 25 V’tan 5 V / 500 mA örneğinde çıkış dalgalılığı 120 mV tepeden tepeye ölçülmüş, 1 µH ve 100 µF’lık ek filtreyle 40 mV’a inmiştir.
Sık sorulan sorular
MC34063 kaç amper verir?
Dahili anahtarın akım sınırı 1,5 A tepe değerdir. Step-down bağlantıda tepe akım yük akımının iki katı alındığı için harici transistör olmadan çıkış akımı kuramsal olarak 0,75 A’i geçemez; toleranslar ve ısınma hesaba katıldığında pratik sınır bunun altındadır. Daha yüksek akım için datasheet harici NPN ya da PNP transistörlü bağlantıları gösterir.
MC34063 çıkış voltajı nasıl ayarlanır?
Çıkış gerilimi Vout = 1,25 × (1 + R2/R1) formülüyle belirlenir. R1, 5 numaralı bacak ile GND arasındaki, R2 çıkış ile 5 numaralı bacak arasındaki dirençtir. R1 = 1,2 kΩ ve R2 = 3,6 kΩ ile 5 V elde edilir.
CT kondansatörü kaç pF olmalı?
CT = 4,0 × 10−5 × ton formülüyle hesaplanır (ton saniye, CT farad). 1 nF ile osilatör frekansı 25 °C’de tipik 33 kHz’dir (24–42 kHz). Kondansatör küçüldükçe frekans artar; entegre 100 kHz’e kadar çalışır.
MC34063 ile MC33063 arasındaki fark nedir?
İkisi aynı devredir, fark çalışma sıcaklığı aralığındadır. MC34063A 0 °C ile +70 °C, MC33063A −40 °C ile +85 °C, MC33063AV ise −40 °C ile +125 °C ortam sıcaklığı için tanımlanmıştır.
MC34063 ile voltaj yükseltilir mi?
Evet. Datasheet’te 12 V’tan 28 V / 175 mA veren bir step-up ve 5 V’tan −12 V / 100 mA veren bir gerilim evirici örneği vardır. Bu bağlantılarda ton/toff, Ipk, L(min) ve CO formülleri step-down’dan farklıdır; aynı tablonun ilgili sütunu kullanılmalıdır.
Sonuç
MC34063 hesabı formül tablosunu sırayla uygulamaktan ibarettir, ancak sonucu belirleyen üç seçim tablonun dışındadır: Vsat için hangi değerin alındığı, Rsc‘nin algılama eşiğinin alt ve üst sınırına göre kontrol edilmesi ve kılıfın ısıl direnci. 12 V’tan 5 V / 500 mA örneğinde bu üç kontrol, 0,3 Ω yerine 0,27 Ω, en yakın standart değer olan 47 µH yerine 68 µH ve sıcak ortamda SOIC yerine DIP kılıf seçtirdi.
Devreyi kurmak için delikli kartta MC34063AP1G (PDIP-8), yüzey montajda MC34063ADR2G (SOIC-8) kullanılabilir. Diğer anahtarlamalı regülatör entegreleri DC-DC anahtarlamalı regülatörler kategorisindedir.
Kaynaklar
- onsemi MC34063A, MC33063A datasheet (PDF): maksimum değerler, elektriksel karakteristikler, step-down uygulaması ve tasarım formülleri tablosu
- 1N5817–1N5819 Schottky diyot datasheet (PDF): ters gerilim ve ileri gerilim değerleri
Bu yazıdaki ürünler
-
87,25 TL KDV DahilMC34063AP1G
onsemi · EE01090IC REG BCK BST INV ADJ 1.5A 8DIPRoHS uyumlu96 Stokta -
10,91 TL KDV DahilMC34063ADR2G
onsemi · EE02104IC REG BUCK BOOST INV ADJ 8SOIC857 Stokta
Devre Tasarımı ve Uygulama Notları kategorisinden
Optokuplör Direnç Hesabı: PC817 ve CTR Tasarımı
Optokuplör direnç hesabı adım adım: PC817 ile giriş ve pull-up direnci, en kötü durum CTR payı, yaşlanma ve sıcaklık etkisi; 4N35 ve 6N137 farkı.
